Diakonie w Parafii

Diakonijny Model

 

Parafialnej Rady Duszpasterskiej

 

jako fundament wspólnoty parafialnej 

 

Poznań 2014 

 

Wstęp

 

        Przemiany społeczno-kulturowe jakie zaszły i nadal zachodzą na terenie Polski od początku lat 90-tych XX w. są przyspieszane poprzez swobodny dostęp do nowoczesnych technologii niejednokrotnie umożliwiających zapoznawanie się z treściami mającymi destruktywny wpływ na całe rodziny, zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Dorośli bombardowani „wartościami” w codzienności życia, często nie potrafią się uporać z problemami małżeńskimi lub rodzinnymi. Obecnie nawet dzieci w sposób niezamierzony, mogą mieć dostęp do obrazów lub informacji, niedostosowanymi do ich wieku które dawniej były dostępne tylko osobom dorosłym i to w ograniczonym zakresie. W Kościele Katolickim nazywamy zaistniały trend do promowania w przestrzeni społeczno-kulturowej negatywnego stosunku do życia oraz deprecjonowania wartości rodzinnych – budowaniem „cywilizacji śmierci”.

        

        Alternatywą dla wspomnianej cywilizacji śmierci, o której mówił i pisał św. Jan Paweł II, jest wzmacnianie rodziny oraz budowanie wśród parafian relacji międzyludzkich zakorzenionych w Chrystusie, wyrazem których ma być tworzenie „cywilizacji miłości” poprzez „kultywowanie wartości rodzinnych i przekonanie o świętości życia ludzkiego” (Homilia w Kaliszu, 4 VI 1997). Budowa cywilizacji życia jest możliwa tylko przy pełnym zaangażowaniu całego Ludu Bożego, w tym ludzi świeckich zorganizowanych w różnych formach życia parafialnego i wspólnotowego.

 

        Wspomniane przemiany w systemie wartości przekazywanych młodszym pokoleniom pokazały, że ksiądz proboszcz nie jest wstanie im sprostać samodzielnie – w wielu przypadkach nie jest on przygotowany do odpowiedzi na problemy duszpasterskie XXI wieku. Życie Kościoła XXI wieku pokazuje, że nawracanie i ewangelizowanie ludzi nie jest zadaniem jedynie księży. Dziś to świeccy są ludźmi pierwszego kontaktu – budowniczymi cywilizacji miłości, ponieważ ich rozmówcy zobaczywszy, że bycie chrześcijaninem ma sens, mogą poczuć potrzebę nawiązania relacji z Jezusem i udania się do kapłana, przykładowo do sakramentu pojednania. Zaistniała potrzeba pełnego zaangażowania wiernych w życie Kościoła, a tym samym w życie parafii, sprawia, iż świecki staje się partnerem i niezbędnym wsparciem dla księdza proboszcza w przestrzeni duszpasterskiej, ponieważ ksiądz proboszcz nie wszędzie dotrze osobiście i nie zrobi wszystkiego sam.

 

      Taki model funkcjonowania parafii, w którym w życie parafii są zaangażowani i kapłani i wierni znajdujemy już w klasycznym modelu relacji wewnątrzkościelnej u św. Cypriana (III w.). Model ten zachowuje swoją aktualność również dzisiaj. Święty Cyprian pisze, że nic w Kościele nie może się odbyć bez biskupa, ale i bez rady prezbiterów oraz dodaje: także nic bez zgody gminy. Ta współodpowiedzialność za Kościół odsłania przed nami ważne fakty, mianowicie, każda z tych trzech rzeczywistości w Kościele ma swój cel i ważną rolę, a wszystkie one muszą współpracować jako Jedność. Zachodzi więc konieczność istnienia relacji pomiędzy „stanami Kościoła”, ale także konieczność ich rozróżnienia. Proponowany diakonijny model PRD w praktyczny sposób pokazuje jak w zdrowy sposób budować tę relację miedzy księdzem proboszczem a parafianami tak, aby coraz skuteczniej budować życie parafialne w różnych jego przestrzeniach.

 

Diakonijny Model Parafialnej Rady Duszpasterskiej jako fundament organizacyjny wspólnoty parafialnej

 

        Diakonijny Model Parafialnej Rady Duszpasterskich (PRD) jest propozycją współtworzenia/budowania parafii przy wzajemnej współpracy kapłanów i świeckich skierowaną do wszystkich parafii zarówno tych z funkcjonującymi już radami parafialnymi, jak i tych, w których rady jeszcze nie funkcjonują. Jest to system wypracowany i aktualnie praktykowany na terenie kilku parafii w archidiecezji poznańskiej. Opisana tu metoda jest owocem współpracy kapłanów i świeckich dla których parafia jest centrum życia, punktem odniesienia we wspólnej drodze do Boga. Jest ona również pokłosiem ponad 300 spotkań z proboszczami oraz członkami Parafialnych Rad Duszpasterskich, które odbyły się na terenie archidiecezji poznańskiej na przestrzeni prawie dwóch lat. Model ten jest zgodny z wytycznymi ze Statutu Parafialnej Rady Duszpasterskiej ustanowionego przez Arcybiskupa Metropolitę Poznańskiego Stanisława Gądeckiego z dnia 20 lutego 2007 roku.

 

        Diakonia w PRD jest rozumiana w znaczeniu biblijnym tego terminu oraz tak, jak pojmowali ją ojcowie Soboru Watykańskiego II. Dla nich diakonia to wszelka służba w Kościele na wzór Chrystusa Sługi, który przyszedł, „aby służyć i oddać duszę swoją na okup za wielu” (Mk 10, 45, zob. KDK 1; 3; 5). Mianem diakonii, czyli posługiwania/służby, ojcowie Soboru określają urząd biskupów (KK 24, DB 16), kapłanów (DK 1), diakonów (KK 29), a także sposób posługiwania seminarzystów (DFK 4; 9), zakonników (KK 46), świeckich w ogóle (KK 36; 40; 42; DA 29), a chrześcijańskich małżeństw i rodzin w szczególności (DA 11).

 

        Parafia jako cała wspólnota jest powołana, aby realizować misję prorocka, kapłańską i królewską Chrystusa. Funkcję prorocką parafianin może realizować będąc prawdziwym i autentycznym członkiem wspólnoty parafialnej tzn. świadcząc słowem i czynem o Chrystusie; misję kapłańską – uczestnicząc w pełni w życiu liturgicznym parafii; misję królewską natomiast, będąc czynnie zaangażowanym w działalności parafii. Idąc za myślą ojców Vaticanum Secundum, parafia jest miejscem służby wszystkich ochrzczonych wypełniających funkcję królewską Chrystusa – czyli służbę miłości wobec wspólnoty. Wszyscy jesteśmy powołani do świadczenia miłości Bogu i ludziom poprzez dawanie siebie w ofierze drugim, co powinno być szczególnie widoczne w życiu wspólnoty parafialnej, która jest wspólnotą sióstr i braci w Chrystusie. Zarówno świeccy jak i kapłani mogą służyć parafii przez zaangażowanie się w różnorakie przedsięwzięcia, zadania, grupy. Nikt nie powinien pozostać biernym konsumentem. Diakonijny model PRD stanowi propozycję wspólnej drogi jaką ma przejść wspólnota parafialna realizując funkcje prorocką, kapłańską i królewską Chrystusa.

 

Diakonijny Model Rady Duszpasterskiej

 

        Doświadczenie wielu parafii pokazuje, że bez zorganizowanego systemu diakonii reprezentowanych w PRD większość przedsięwzięć rady na terenie parafii jest doraźna, nieskoordynowana i niejako spontaniczna; cechują się one charakterystycznym przebiegiem: dostrzeżenie problemu a następnie szukanie ad hoc rozwiązania oraz osób które doradzą rozwiązanie. Najczęściej tego typu Rada ma charakter zadaniowy.

 

        Alternatywą jest przekształcenie dotychczasowych inicjatyw/grup istniejących w parafii w diakonie parafialne (pełniących służby wobec parafii), a poprzez owe służby uzupełniających się i wzajemnie znających swe talenty. Tego rodzaju radzie łatwiej jest planować wydarzenia z życia parafii długofalowo a nade wszystko z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym a także dokonywać świadomego doboru osób do odpowiednich zadań. PRD dostrzegając i identyfikując różnorakie problemy parafii oraz będąc świadoma gradacji problemów zaprasza do diakonii kolejne osoby mogące swoją wiedzą i doświadczeniem długofalowo służyć parafii – unikając nadmiernego obciążania osób już zaangażowanych. PRD ma stanowić swoiste centrum dowodzenia, które obejmuje całą parafię pod kątem różnych aktywności parafialnych oraz potrzeb duchowych.

 

        Proponujemy diakonijny model PRD wg poniższych zasad:

1. PRD jako wspólnota wspólnot (cel: pełny obraz rzeczywistości parafii)

W PRD są reprezentowane wszystkie inicjatywy/wspólnoty obecne na parafii. Sprzyja to transparentności grup parafialnych i umożliwia wgląd księdza proboszcza w działania i rytm danej grupy. Znajomość przez wspomniane grupy swych wzajemnych doświadczeń oraz kompetencji jest z kolei pomocne przy podejmowaniu służby w ramach diakonii oraz w rozwiązywaniu problemów parafii.

2. Podział zadań na diakonie (cel: czytelne przestrzenie)

Celem jest podział życia parafialnego na czytelne przestrzenie, którymi zajmują się określone służby (diakonie). Wszystkie parafialne zadania są wykonywane w konkretnych diakoniach.

3. Każdy członek PRD jest w diakonii (cel: współodpowiedzialność i realizacja)

Wszystkie osoby działające w PRD służą aktywnie parafii w jakiejś diakonii, odpowiadając za dany element życia parafialnego. Nie są one jedynie doradcami – sprzyja to tworzeniu atmosfery wspólnej pracy na rzecz parafii, podążania we wspólnym kierunku do Boga i uniknięciu rozliczania działań odpowiedzialnego za parafię. Taki układ diametralnie zmienia wzajemne relacje w PRD, ponieważ ciężar prac oraz odpowiedzialności nie spoczywa jedynie na osobie proboszcza ale na wszystkich osobach zaangażowanych w PRD, gdyż poszczególni członkowie PRD odpowiadają za dany rodzaj służby w parafii i zdają relację z postępów prac oraz napotkanych trudności.

4. Minimum 2 lub 3 osoby w każdej diakonii PRD (cel: wzajemne wsparcie i zabezpieczenie)

Celem jest zastępowalność osób z diakonii w razie choroby lub nieobecności. Wspólna służba kilku osób, wiedza i znajomość posług umożliwiają kontynuowanie służby parafii w sytuacjach nadzwyczajnych.

5. Stała formacja indywidualna członków PRD (cel: uczeń lepszym świadkiem)

Za indywidualną formację osób aktywnych w PRD jest odpowiedzialny ksiądz proboszcz i/lub odpowiedzialny świecki za zgodą księdza proboszcza. Ksiądz proboszcz poznając osoby, z którymi pracuje, dobiera i proponuje dedykowany dla nich sposób formacji, która będzie im pozwalała rozwijać się w służbie parafii. Celem tej formacji jest przygotowanie i stały rozwój członków PRD zarówno do lepszego składania świadectwa wobec innych parafian, jak i do zapraszania ich do aktywnego uczestnictwa w życiu parafii (jest to de facto wypełnianie nakazu Chrystusa, aby „czynić z innych uczniów”, por. Mt 28, 19a i Mk 16, 15). Wspomniane „czynienie uczniów” ma dwojaki cel: wzajemne poznanie się parafian (zbudowanie relacji, przełamanie stereotypów) oraz dostosowanie działań duszpasterskich księdza proboszcza do potrzeb ludzi, którzy zostali ożywieni poprzez przemiany zachodzące w parafii.

6. Wybór lub wyznaczenie odpowiedzialnego za PRD (cel: wsparcie organizacji parafii)

Realizując klasyczny model relacji wewnątrzkościelnej w ujęciu św. Cypriana, o którym pisaliśmy we wstępie tego opracowania, ksiądz proboszcz jest ojcem duchowym całej parafii (por.: „Kapłan pasterz i przewodnik wspólnoty parafialnej – Instrukcja”, Kongregacja ds. Duchowieństwa, 2002). Może on samodzielnie koordynować całość prac w ramach PRD, lub z uwagi na funkcjonowanie już w życiu parafialnym naturalnych liderów świeckich może wybrać lub wyznaczyć osobę świecką odpowiedzialną za koordynowanie całej pracy PRD. „Odpowiedzialny świecki” po uzgodnieniu z księdzem proboszczem przekłada wypracowane ustalenia na praktyczne działanie w ramach PRD.

7. Pro aktywna postawa osób z PRD (cel: wzajemna służba świadectwem miłości)

Każdy człowiek posiada swoje charyzmaty oraz talenty. Zadaniem członków PRD jest proponować oraz włączać wszystkie osoby w aktywną służbę dla wspólnoty parafialnej. To buduje jedność, więzi, poczucie bycia potrzebnym oraz sens istnienia wspólnoty, a w ten właśnie sposób poprzez parafię realizuje się rzeczywiste Królestwo Boże.

 

 

Droga ku diakonii parafialnej

 

        Aby dojść do ostatecznego celu jakim jest usystematyzowanie funkcjonowania/życia parafii jako zespołu diakonii, wszyscy parafianie muszą wraz ze swoim proboszczem przejść pewną drogę. Na tą wspólną drogę składają się trzy elementy:

 

Modlitwa Diakonia Plan duszpasterski

 

Wspomniane elementy to niejako etapy tej drogi:

Etap pierwszy (3-6 miesięcy):

1. Modlitwa księdza proboszcza - o ożywienie duchowe parafii, od której wszystko się zaczyna. Wszelkie działania są otoczone modlitwą i w niej zakorzenione oraz nią „się kończą”, w myśl słów „Beze Mnie nic nie możecie uczynić” (J 15, 5b)

2. Msze Święte - sprawowane w intencji odnowienia duchowego parafii minimum jeden raz w miesiącu.

3. Adoracja – przylgnięcie do Jezusa Eucharystycznego, aby usłyszeć co On chce księdzu proboszczowi i parafianom powiedzieć, ponieważ Słowo Boże mówi „Przystąpcie bliżej do Boga, to i On zbliży się do was” (Jk 4, 8a)

4. „Deszcz Słowa Bożego” - ma na celu poruszanie serc parafian, ponieważ „żywe bowiem jest słowo Boże, skuteczne” (Hbr 4, 12a). „Deszcz Słowa Bożego” to obrazki wydane na znakomitej jakości papierze, zawierające cytat z Nowego Testamentu objaśniony komentarzem opracowanym przez wydawnictwo Edycja św. Pawła. Umożliwiają one wielokrotne rozważanie Słowa Bożego w czasie dnia.

5. Grupa pokutna - 18 osób, które modlą się codziennie w intencji odbudowy duchowej parafii, ofiarowując przy tym post oraz Komunię Świętą w tej intencji, a także składają jałmużnę.

6. Grupa Oremus - zdeklarowanych na liście osób, które 10 minut dziennie modlą się o odnowienie duchowe parafii. Forma oraz czas modlitwy są dowolne.

 

 

Etap drugi (2-4 tygodnie):

1. Ogłoszenie. Po czasie modlitwy o duchowy rozwój parafii, ksiądz proboszcz ogłasza, że zaprasza wszystkich chętnych, w których sercu Bóg złożył pragnienie uczestniczenia w życiu i rozwoju duchowym parafii na spotkanie kandydatów do PRD. Termin tego spotkania podaje w ogłoszeniach parafialnych z dwu-trzytygodniowym wyprzedzeniem.

2. Prezentacja modelu diakonii. Na spotkaniu organizacyjnym PRD ksiądz proboszcz podaje informacje o diakoniach jako systemie organizacyjnym w parafii, wraz z informacją jakie diakonie chciałby aktywować w swojej parafii. Jest to również zaproszenie by wszyscy osobiście modlili się przez nadchodzące 2-4 tygodnie, by Bóg pokazał im do jakiej diakonii ich zaprasza wlewając w ich serca pragnienie służby w niej.

3. Konsultacje. Po wspomnianych 2-4 tygodniach (lub na następnym spotkaniu PRD) następują konsultacje z księdzem proboszczem, w jakiej diakonii i czym dana osoba chciałaby służyć parafii.

4. Rozpoczęcie prac PRD. Po zakończeniu konsultacji, czyli po okresie około miesiąca, następuje pierwsze spotkanie robocze PRD celem prezentacji i zapoznania się osób mających pracować w poszczególnych zespołach/diakoniach. W trakcie tego spotkania PRD określa ogólny zarys prac w ramach poszczególnych diakonii oraz sposoby realizacji tych celów.

 

Etap trzeci (1 rok do 1,5 roku) :

1. Stałe spotkania. PRD spotyka się z księdzem proboszczem co 2-3 miesiące (lub częściej), by omówić problemy w funkcjonowaniu parafii lub diakonii oraz znaleźć sposoby ich rozwiązania. Jest to nie tylko czas na poruszenie tematów technicznych, ale również na wspólną modlitwę i formację.

2. Synod parafialny/rekolekcje. Po okresie 12-18 miesięcy następuje wyjazd PRD na wspólne rekolekcje, tzw. synod parafialny. W trakcie tych rekolekcji jest czas na zaprezentowanie pracy wszystkich diakonii, podsumowanie wspólnej pracy rocznej oraz ustalenie planów na kolejny rok, w tym określenie nowych przestrzeni w ramach funkcjonowania parafii, które jeszcze nie są objęte pracami diakonii, a którymi należałoby się zająć. Przedstawiane są ponadto trudności dostrzegane w służbie poszczególnych diakonii oraz ewentualne nierozwiązane dotąd problemy.

 

 

Proponujemy następujące diakonie w ramach PRD:

1. Modlitwy - Eucharystia, Adoracja, Modlitwa, Pokuta; np.: ministranci, lektorzy, szafarze

2. Informacyjna - Biuro paraf., strona WWW, newsletter, gazetka, tablica/gablotka

3. Muzyczna; np.: schole dziecięce i młodzieżowe, chóry ,

4. Wsparcie najuboższych; np. parafialne Caritas, świetlice socjoterapeutyczne, poradnie rodzinne i psychologiczne,

5. Wspólnoty; np. Neokatechumenat, Oaza Rodzin, KSM, grupy kobiece, męskie

6. Biblijna; np.: Kręgi biblijne

7. Wydarzenia Specjalne; np. organizująca odpust, festyn parafialny, rekolekcje, itp.

8. Kino, Biblioteka

9. Pielgrzymki

10. Inicjatywy społeczne; współpraca z ogólnokrajowymi akcjami, np. Prolife, Twoja Sprawa, itp.

11. Ewangelizacja na obrzeżach; skupiająca osoby których pragnieniem jest głoszenie dobrej nowiny (Kerygmatu) tym wszystkim którzy nie poznali jeszcze Bożej Miłości

12. Katecheza; wszystkie osoby które prowadzą nauczanie, np. katecheci, katechiści, zakonnice

 

 

Bibliografia:

Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, 1994

Kapłan - głosiciel słowa, szafarz sakramentów i przewodnik wspólnoty w drodze do Trzeciego Tysiąclecia chrześcijaństwa , 1999

Kapłan – Pasterz i przewodnik wspólnoty parafialnej – Instrukcja, 2002

O współpracy wiernych świeckich w ministerialnej posłudze kapłanów – Instrukcja, 1997

Statut Parafialnej Rady Duszpasterskiej, Poznań 2007

Sobór Watykański II – Dokumenty, 2002

Pisma, t. 1: Traktaty: m.in. O jedności Kościoła, O upadłych, O modlitwie Pańskiej, O śmiertelności, J. Czuj (przekład i oprac.), Pisma Ojców Kościoła 19, Poznań 1937

Biblia Tysiąclecia - Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, 2002